خانه » قمری » رجب » ایام البیض (ایام اعتکاف) » عبادت در اعتکاف
عبادت در اعتکاف
اعتکاف

عبادت در اعتکاف

اعتکاف سنت حسنه ای است که ریشه در منابع غنی اسلامی دارد و انبیای و ائمه اطهار به ان عمل کرده اند .

اعتکاف مدت زمانی برای خودسازی و خلوت با حضرت حق میباسد تا انسان به خودسازی و رفع کاستی های روحی خود بپردازد .نعمتی است که خداوند متعال به انسانها هدیه داده تا از این موقعیت گرانبها استفاده کرده و سه روز را در مسجد معتکف شده و با خدای خود راز و نیاز کنند.

پیامبر گرامی اسلام  پس از هجرت به مدینه، هر ساله سنت اعتکاف را برپا می‌داشتند و زمانی را برای خلوت با خداوند در مسجد که خانه خداست  قرار می‌دادند و به عبادت و راز و نیاز با معبود بی‌نیاز می‌پرداختند. چنانچه در روایتی وارد شده است:

امام صادق(ع) فرمود: رسول خدا(ص) در ماه رمضان (سال اول هجرت) در دهه اول در مسجد اعتکاف کرد، و سال دوم در دهه دوم و در سال سوم در دهه آخر اعتکاف نمود، ولى پس از آن همیشه در دهه آخر ماه رمضان اعتکاف مى‏نمود.[١]

پیامبرا کرم در این ایام به خاطر علاقه و اهمیتی که این ایام داشت ,مکان خلوتی را اختیار مینمودند و به عبادت و راز و نیاز با حقتعالی میپرداختند,  امام صادق(ع) در این مورد می فرمایند : «رسول خدا(ص) چون دهه آخر ماه رمضان مى‏شد، در مسجد اعتکاف مى‏ کرد؛ برایش خیمه‏اى مویین مى ‏زدند و حضرت کمر همّت براى عبادت مى‏ بست و بستر خوابش را برمى ‏چید.»[٢]

همانطور که وارد شده حضرت روزها به روزه و شبها به عبادت مشغول بودند و این چنین کمر همت به عبادت میبستند. در روایتی وارد شده است که فرمود:

شَمَّرَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) وَ شَدَّ مِئْزَرَهُ وَ بَرَزَ مِنْ بَیْتِهِ وَ اعْتَکَفَهُنَ‏ وَ أَحْیَا اللَّیْلَ‏ کُلَّهُ‏ وَ کَانَ یَغْتَسِلُ کُلَّ لَیْلَةٍ بَیْنَ الْعِشَاءَیْنِ.[٣]

رسول خدا(ص) آماده شد و کمربند (یا شال دور کمر) خویش را محکم نمود و از خانه‌اش خارج شد و آن شب‌ها را معتکف شد و شب‌ها را تا صبح به عبادت می‌گذراند و هر شب بین نماز مغرب و عشاء غسل می‌نمود.

حساسیت پیامبر(ص) و اهل‌بیت بزرگوار ایشان(ع) به مسئله اعتکاف به قدری بود که حتی در صورت عذر و نبود شرایط مناسب برای اعتکاف و عبادت در خلوت، به نحوی سعی در جبران آن اوقات می‌نمودند. همان‌گونه که در روایتی آمده است:

امام صادق(ع) فرمود: «جنگ «بدر» در ماه رمضان (سال دوم هجرت) اتفاق افتاد، به این جهت رسول خدا(ص) در آن سال در مسجد معتکف نشد. اما سال بعد، آن حضرت دو دهه اعتکاف کرد: یک دهه براى همان سال، و دهه دیگر براى قضاء اعتکاف سال قبل.»[٤]

 بهترین روش های عبادت

خداوند متعال در قرآن کریم هدف خلقت انسان را فقط و فقط عبادت و اطاعت از او بیان می‌دارد و می‌فرماید:

وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ.[٥]

و جنّ و انس را نیافریدم جز براى آنکه مرا بپرستند.

و چون مولای حقیقی اوست و ما بندگان او هستیم، پس راه و رسم بندگی را او باید تعیین کند. چه اینکه راه و رسم بندگی را مولا و صاحب عبد باید تعیین نماید. اگر عشقی هم بین خالق و مخلوق حاکم باشد باز هم عشق به معشوق حکم می‌کند که راه عشق‌بازی را معشوق مشخص نماید. زیرا رضایت معشوق است که عاشق را سر ذوق آورده و راضی می‌کند.

پس در هر صورت راه و روش بندگی و عبادت را باید از خداوند متعال بپرسیم. خداوند متعال پاسخ این سؤال ما را در کلام خودش و کلام اولیائش داده است. در قرآن و روایات، بهترین روش عبادت را اینگونه مطرح نموده‌اند:

١. عبادت آگاهانه و با معرفت باشد.

قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(ع)‏ الْمُتَعَبِّدُ عَلَى غَیْرِ فِقْهٍ کَحِمَارِ الطَّاحُونَةِ یَدُورُ وَ لَا یَبْرَحُ وَ رَکْعَتَانِ‏ مِنْ‏ عَالِمٍ‏ خَیْرٌ مِنْ‏ سَبْعِینَ‏ رَکْعَةً مِنْ‏ جَاهِلٍ‏ لِأَنَّ الْعَالِمَ تَأْتِیهِ الْفِتْنَةُ فَیَخْرُجُ مِنْهَا بِعِلْمِهِ وَ تَأْتِی الْجَاهِلَ فَیَنْسِفُهُ نَسْفاً وَ قَلِیلُ الْعَمَلِ مَعَ کَثِیرِ الْعِلْمِ خَیْرٌ مِنْ کَثِیرِ الْعَمَلِ مَعَ قَلِیلِ الْعِلْمِ وَ الشَّکِّ وَ الشُّبْهَة.[٦]

عبادت ‏کننده‏اى که (عبادتش) از روى فهم و دانائى نیست، مانند الاغ آسیاب است که به اطراف خود می‌گردد و (از جایش) دور نمی‌شود، و دو رکعت نماز از فرد دانا بهتر است از هفتاد رکعت از نادان، زیرا فتنه و تباهکارى به عالم روى مى‏ آورد و او به وسیله دانش خود از آن بیرون می‌رود، و فتنه برای جاهل و نادان رخ می‌دهد، پس او را (به سبب نادانیش) از جا بر کند و پراکنده سازد، و کار اندک‏ با دانش بسیار بهتر است از کار بسیار با دانش کم و شکّ و دو دلى و شبهه و چیزى که در آن حقّ به باطل اشتباه و مانند گردد.

و نیز امام صادق(ع) فرمودند:

مَنْ‏ صَلَّى‏ رَکْعَتَیْنِ‏ یَعْلَمُ‏ مَا یَقُولُ‏ فِیهِمَا انْصَرَفَ‏ وَ لَیْسَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ ذَنْبٌ.[٧]

هر کس دو رکعت نماز بخواند و بداند چه می‌گوید، از نماز فارغ می‌شود، درحالی که میان او و خداوند (عز و جل) گناهی نیست.

٢. عبادت با عشق و نشاط همراه باشد.

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: لَا تُکَرِّهُوا إِلَى‏ أَنْفُسِکُمُ‏ الْعِبَادَةَ.[٨]

امام صادق(ع) فرمود: عبادت را به خود مکروه و ناپسند ندارید.[٩]

عبادت باید با نشاط همراه باشد، همان‌گونه که پیامبر گرامی اسلام٦ و ائمه معصومین(ع)برای عبادت مشتاق بوده‌اند، فلذا اوقاتی را برای خلوت خویش قرار می‌دادند.

٣. عبادت همراه با خشوع باشد.

خداوند متعال در قرآن کریم یکی از نشانه‌های مؤمنین را خشوع در نماز معرفی نموده و می‌فرماید:

الَّذینَ هُمْ فی‏ صَلاتِهِمْ خاشِعُون.[١٠]

همانان که در نمازشان فروتن هستند.

و نیز امیرالمؤمنین علی(ع)  می‌فرمایند:

زَیْنُ الْعِبَادَةِ الْخُشُوع‏.[١١]

زینت عبادت خشوع است.

٤. عبادت با خلوص نیت انجام شود.

خداوند متعال می‌فرماید:

وَ ما أُمِرُوا إِلاَّ لِیَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصینَ لَهُ الدِّین.[١٢]

در حالى که فرمان نیافته بودند جز آنکه خدا را بپرستند.

أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ٧ کَانَ یَقُولُ‏ طُوبَى لِمَنْ أَخْلَصَ لِلَّهِ الْعِبَادَةَ وَ الدُّعَاء.[١٣]

امیرالمؤمنین(ع) همواره می‌فرمودند: خوشا به حال کسی که عبادت و دعا را برای خدا خالص کند.

و نیز فرمودند:

إِنَّکَ لَنْ‏ یُتَقَبَّلَ‏ مِنْ‏ عَمَلِکَ‏ إِلَّا مَا أَخْلَصْتَ فِیه‏.[١٤]

هیچ عملى از تو در پیشگاه خداوند مورد قبول واقع نمی‌شود مگر آن‌را که با خلوص انجام داده باشى.

٥. عبادت به صورت مخفیانه انجام گیرد.

رسول خدا٦ فرمود: «اَعْظَمُ الْعِبادَةِ اَجْراً اَخْفاها»[١٥]

پاداش عبادتى بیشتر است که مخفى‏تر باشد.

البته این در مواردى است که خود اسلام، دستور به عبادت‏هاى علنى (مثل نماز جماعت و جمعه و حجّ و زکات) نداده باشد، چرا که نماز جماعت در مسجد، برتر از نماز فرادى‏ در خانه است. و عبادت مخفیانه بسیارى اوقات، جلوى ریا و تباه شدن عبادت را مى‏گیرد.

با توجه به این شرایط و سعی در رعایت آن‌ها، روزهایی که به عنوان اعتکاف در خانه خدا انجام می‌پذیرد، زمان بسیار مناسبی برای عباداتی خالص و مقبول خواهد بود. خصوصاً اینکه اعتکاف محل مناسبی برای خلوت و خالص نمودن عمل می‌باشد.

[١] محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی، الکافی (ط – الإسلامیة)، ج‏٤، ص: ١٧٥

[٢] محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی، الکافی (ط – الإسلامیة)، ج‏٤، ص: ١٧٥

[٣] نعمان بن محمد مغربى‏ بن حیون، دعائم الإسلام، ج‏١، ص: ٢٨٦

[٤] محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی ،الکافی (ط – الإسلامیة)، ج‏٤، ص: ١٧٥

[٥] الذاریات، آیه ٥٦

[٦]محمد بن محمد المفید، الإختصاص، النص، ص: ٢٤٥

[٧] محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی، الکافی (ط – الإسلامیة)، ج‏٣، ص: ٢٦٦

[٨] محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی ،الکافی (ط – الإسلامیة)، ج‏٢، ص: ٨٦

[٩] البته مقصود، نهى از زیاده روى در مستحبات است، به نحوى که انسان را از شوق و نشاط بیندازد. بنده مؤمن باید تا میل و رغبت دارد به ادعیه و نمازهاى مستحب بپردازد و چون کسالت عارضش شد و افسرده گشت، خود را بکار دیگرى سرگرم کند.

[١٠] المؤمنون، آیه٢

[١١] علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ ،ص: ٢٧٦

[١٢] البینه، آیه ٥

[١٣]محمد بن یعقوب بن اسحاق الکلینی، الکافی (ط – الإسلامیة)، ج‏٢، ص: ١٦

[١٤] عبد الواحد بن محمد تمیمى آمدى، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص: ١٥٥

[١٥] عبدالله بن جعفر حمیری، قرب الإسناد (ط – الحدیثة)، متن، ص: ١٣٥

فراوری شده از سایت امور مساجد

درباره‌ی صراط

cloobDonbalerLinkPadTwitterFacebookyahoo

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد